Fudbal Datako protiv Sportradara

Fudbal Datako protiv Sportradara

Referenca

Fudbal DataKo d.o.o i drugi protiv Sportradara d.o.o i Sportradara a.d (eng. Football Dataco Ltd and Others v Sportradar GmbH and Sportradar AG.), C-173/11, 18.10.2012

Ključne reči

Direktiva 96/9/EZ, Uredbu Veća (EZ) br. 44/2001, autorsko i srodna prava, baze podataka, pravna zaštita baza podataka, pravo sui generis, zaštita baza podataka pravom sui generis, izvlačenje, ponovno korišćenje

Činjenice

Sud pravde Evropske unije doneo je 18. oktobra 2012. drugu odluku u ovoj godini u predmetima u kojima je Fudbal DataKo bio jedna od strana, ovaj put u predmetu Fudbal DataKo protiv Sportradara.

Za razliku od prvog predmeta – Fudbal DataKo i drgi protiv Jahua! Ujedinjeno kraljevstvo i drugih – o kome smo već pisali, a u kome se Sud pravde Evropske unije bavio autorskopravnom zaštitom baza podataka, u ovom predmetu Sud iz Luksemburga se bavio prvenstveno pitanjima koja se tiču zaštite baza podataka pravom sui generis, a posebno nadležnošću sudova Država članica u onlajn okruženju koja zavisi od odgovora na pitanje gde su navodne radnje neovlašćenog „izvlačenja ili ponovnog korišćenja“ baze ili njenog značajnog dela dogodile.

Direktiva o pravnoj zaštiti baza podataka (Directive 96/9/EC), koja je u pravni sistem Ujedinjenog Kraljevstva implementirana posredstvom Pravila o autorskom pravu i pravima u regulativi baza podataka iz 1997. godine, obavezuje sve Države članice na pružanje dva odvojena oblika zaštite baza podataka:

  • autorskopravnu zaštitu ovih baza i njihovu
  • zaštitu pravom sui generis.

Zaštita baza podataka pravom sui generis pruža tvorcu baze podataka koja je, kvalifikovana za ovakav vid zaštite, pravo da spreči neautorizovano „izvlačenje ili ponovno korišćenje“ cele baze ili značajnog dela njenog sadržaja.

Fudbal DataKo (eng. Footbal DataCo) održava i koristi bazu podataka koje se odnose na profesionalne fudbalske mečeve u Engleskoj i Škotskoj. Sportradar d.o.o (eng. Sportradar) nudi konkurentsku uslugu putem svog vebsajta www.betradar.com, postavljenog na serverima lociranim u Nemačkoj i Austriji. Korisnici Sportradarovih usluga uključuju i kladioničarske kuće koje ciljaju korisnike u Ujedinjneom kraljevstvu, kao na primer Sten Džejms i bet365 (eng. Stan James i bet365).

U aprilu 2010. godine, Fudbal DataKo poveo je slučaj protiv Sportradara pred engleskim Visokim sudom, tvrdeći da je Sportradar kopirao njegove baze podataka i time povredio, između ostalog, i njegovo pravo sui generis.

Sportradar je zatim osporio nadležnost engleskog Visokog suda da postupa u ovom slučaju, a engleski Visoki sud je stao na stanovište da ovaj slučaj spada u njegovu nadležnost pošto su se tužbeni navodi odnosili na združenu odgovornost Sportradara i njegovih korisnika, ali da mu zaista nedostaje nadležnost da odluči o postojanju Sportradarove primarne odgovornosti. Ovakav stav engleskog suda značio je da bi on imao nadležnost samo u slučajevima u kojima je povreda prava počinjena na teritoriji koja spada u njegovu jurisdikciju, a u ovom slučaju se povreda (primarna povreda odredaba o izvlačenju ili ponovnom korišćenju cele baze, odnosno značajnog dela njenog sadržaja) odigrala na mestu na kom su bili locirani serveri, odnosno van Ujedinjenog Kraljevstva, a ne tamo gde je transmisija ovih podataka primljena (kod krajnjih korisnika u Ujedinjenom Kraljevstvu).

Obe strane žalile su se engleskom Apelacionom sudu koji se potom obratio Sudu pravde Evropske unije sa pitanjima koja su se odnosila na koncepte izvlačenja i ponovnog korišćenja baza i mesta na kojem je povreda počinjena.

Komentar

Mišljenje pravobranioca pri Sudu pravde EU

Pravobranilac pri Sudu pravde Evropske unije Pedro Kruz Vilalon (Pedro Cruz Villalón) dao je 21. juna 2012. godine svoje savetodavno mišljenje u kome je odgovorio na pitanje koje je engleski Apelacioni sud postavio Sudu pravde Evropske unije:

Kada strana postavi (aplouduje, eng. upload) podatke iz baze podataka zaštićene pravom sui generis na svoj veb server lociran u Državi članici A, a kao odgovor na zahtev korisnika iz Države članice B taj server pošalje navedene podatke na korisnikov računar, kako bi se podaci skladištili u memoriji tog računara i prikazali na njegovom monitoru:

  • da li činidba slanja podataka predstavlja radnju „izvlačenja“ (tj. preuzimanja/kopiranja iz kopirane baze podataka), ili radnju „ponovnog korišćenja“ (tj. činjenja kopiranog materijala dostupnim javnosti)?;
  • da li se počinjene radnje „izvlačenja“, odnosno „ponovnog korišćenja“ dešavaju
    • samo u Državi članici A;
    • samo u Državi članici B; ili
    • u obe Države članice (A i B)?

U svom savetodavnom mišljenju, korišćenjem koncepta „nameravane ciljne grupe“ (vidi L’Oreal protiv iBeja), Pravobranilac je zauzeo stav da činidba slanja na korisnikov računar, po njegovom zahtevu, podataka i informacija dobijenih iz (DataKove) baze Fudbal Lajva (Football Live) zaštićene pravom sui generis predstavlja radnju činjenja dostupnim javnosti – koja dalje konstituiše „ponovno korišćenje“ u smislu člana 7. stav 2. Direktive o pravnoj zaštiti baza podataka. „Ponovno korišćenje“ počinje slanjem podataka sa Sportradarovog servera i završava se radnjama počinjenim od strane kladioničarskih kuća, odnosno pristupom korisnika usluga navedenih kuća podacima koji su im poslati. Pošto je svrha radnje „ponovnog korišćenja“ bila činjenje podataka dostupnim korisnicima, zaključak mora biti da je mesto na kojem se dešava „ponovno korišćenje“ ono na kome se dešavaju radnje neophodne da omoguće činjenje dostupnim, odnosno da niz radnji preduzetih u nekoliko Država članica mora biti posmatran kao da se desio u svakoj od njih.

Dakle, Pravobranilac Kruz Vilalon je zaključio da lanac radnji koje počinju sa Sportradarom, a završavaju se time što su podaci Fudbal Lajva učinjeni dostupnim pojedincima kroz kladioničarske kuće koje su zaključile ugovore sa Sportradarom, predstavlja „ponovno korišćenje“. Što se tiče mesta činidbe, „ponovno korišćenje“ se odigrava u obe Države članice (A i B), pošto je proces neophodan da bi se podaci prebacili putem interneta rezultirao time što su navedeni podaci bili dostupni kako u Državi članici u koju su poslati, tako i u Državi članice iz koje su poslati, odnosno u kojoj su locirani serveri sa kojih su podaci poslati.

Rezonovanje Suda pravde EU

U ovom slučaju Sud pravde Evropske unije bavio se, dakle, konceptom „ponovnog korišćenja“ i mesta povrede prava sui generis tvorca elektronske pravne baze.

U svojoj odluci, Sud pravde Evropske unije stao je na stanovište da koncept „ponovnog korišćenja“ mora biti široko tumačen, tako da obuhvata bilo koju neautorizovanu radnju javnog saopštavanja. Priroda i oblik saopštavanja su nebitni. „Ponovno korišćenje“, stoga, uključuje slanje, putem servera, na drugi računar (po korisničkom zahtevu) podatka koji su prethodno izvučeni iz baze podataka zaštićene pravom sui generis.

Po pitanju mesta na kome je povreda ovog prava izvršena, Sud je zaključio da „ponovno korišćenje“ putem servera karakteriše niz uspešnih radnji, koje variraju od postavljanja (aploudovanja) podataka do javnog saopštavanja tih podataka, što se može odigrati u potpuno različitoj Državi članici.

Sud pravde Evropske unije je primetio „sveprisutnu“ prirodu vebsajtova i zauzeo stav da puka činjenica da je vebsajt koji sadrži relevantne podatke koji povređuju pravo zaštite dostupan na određenoj teritoriji nije dovoljna da bi ukazivala na to da operator vebsajta čini radnju „ponovnog korišćenja“ na toj teritoriji. Samim tim, ne bi bilo ispravno stvoriti operatoru vebsajta obavezu da posluje u skladu sa zakonima svake Države članice u kojoj je vebsajt tehnički dostupan, čak i ako su vebsajt, odnosno njegova sadržina, očigledno namenjeni korisnicima koji se ne nalaze u toj Državi članici. Umesto navedenog, neispravnog pristupa, trebalo bi mesto činjenja povrede „ponovnog korišćenja“ utvrđivati prema nameri operatora da cilja krajnje korisnike, odnosno da vebsajt nameni krajnjim korisnicima, na određenoj teritoriji.

U ovom slučaju, činjenica da se Sportradar saglasio da pruži pristup svom serveru kompanijama koje nude kladioničarske usluge u Ujedinjenom Kraljevstvu mogla bi biti relevantno dokazno sredstvo, pod uslovom da je Sportradar bio svestan konačne destinacije na kojoj će ustupljeni podaci biti saopšteni. Takođe, mogla bi se kao relevantna ceniti činjenica da li je ugovorena cena za Sportradarove usluge zavisila od ostvarenog ili barem projektovanog obima posla koji su navedene kladioničarske kuće ostvarivale u Ujedinjenom Kraljevstvu. Na kraju, i jezik na kome su podaci učinjeni dostupnim mogao je predstavljati relevantno dokazno sredstvo. Tamo gde postoje takvi (relevantni) dokazi, nacionalni sudovi mogli bi s većom sigurnošću utvrđivati da li je radnja „ponovnog korišćenja“ počinjena u Državi članici u kojoj je primalac podataka lociran.

Sud pravde Evropske unije odbacio je Sportradarove tvrdnje da je radnja „ponovnog korišćenja“ počinjena samo u Državi članici u kojoj je server lociran. Takvo tumačnjenje odredaba koje se odnose na ovaj institut značilo bi praktično da bi tuženi mogao izbeći primenu nacionalnog zakonodavstva Države članice, pa čak i one na čijoj se teritoriji nalazi ciljana grupa korisnika, jednostavnim prebacivanjem servera van njenih granica. Samim tim, operatorima vebsajtova bi, na ovaj način, bilo omogućeno da bez većih poteškoća izigraju zaštitu baza podataka pravom sui generis.

U svetlu ovakvog rezonovanja, Sud pravde Evropske unije zauzeo je stav da kada operator vebsajta planira da cilja korisnike na teritoriji jedne Države članice, a omogućava im da pristupe podacima i informacijama koje povređuju pravo sui generis lociranim u drugoj Državi članici, radnja povrede se odigrava barem u Državi članici u kojoj se ciljani korisnici nalaze. Dakle, Sud nije odlučio da li se povreda dešava i na izvoru usluge, odnosno u prvoj Državi članici – u kojoj je server lociran.

Ovakva odluka, sama po sebi, predstavlja dobru vest za imaoce prava sui generis, i vodi računa o tome da oni koje ga povrede – ciljajući krajnje korisnike na teritoriji neke od Država članica – ne mogu izbeći postupak pred sudovima te Države članice tako što će svoje servere postaviti van njene teritorije (za razliku od engleskog Visokog suda koji je zaključio da se „ponovno korišćenje“ odigrava samo u Državi članici iz koje su podaci potekli, odnosno u kojoj se server nalazi).

Međutim, Sud pravde Evropske unije je ipak ostavio određena pitanja nerešenim, na prvom mestu pitanje da li se povreda događa i u Državi iz koje su podaci potekli (u kojoj je server lociran). Moglo bi se polemisati da li komentar Suda da se povreda događa barem u državi u kojoj se ciljani korisnici nalaze sugeriše da se povreda po pravilu dešava i u državi u kojoj se server nalazi, međutim, ne možemo se oteti utisku da je Sud odbio da se precizno izjasni o ovom pitanju.

Uvođenje zahteva za dokazivanjem namere počinioca je u skladu sa dosadašnjom praksom Suda pravde Evropske unije koja se odnosi na žig (vidi npr. L’Oreal protiv iBeja i Gugl Francuska protiv Luj Vitona), ali kao i u tom slučaju, verovatno da je neće biti jednostavno dokazati. Priroda zahtevanog dokazivanja može zavisiti od činjenica svakog pojedinačnog slučaja, ali će najverovatnije podrazumevati utvrđivanje jezika na kome je vebsajt, kao i jezika na kojem su podaci koji su dostupni na njemu; valute; načina plaćanja; naziva domena i ključnih reči koje se koriste prilikom reklamiranja. Drugi relevantni faktori mogu uključiti i prisustvo (ili odsustvo) disklejmera (eng. disclaimer), odnosno klauzule o odbijanju odgovornosti na vebsajtu, zatim korišćenje određenih tehničkih mera kojima bi se blokirao pristup vebsajtu krajnjim korisnicima koji se nalaze u određenim jurisdikcijama i sl.

I da zaključimo, iako se ova odluka odnosi isključivo na zaštitu baza podataka pravom sui generis, može biti relevantna i za oblast autorskog prava, posebno u kontekstu neovlašćenog javnog saopštavanja materijala zaštićenog ovim pravom, te bi, kao takva, praktično mogla da bude relevantna za sve subjekte koji čine sadržaje javno dostupnim, odnosno javno ih saopštavaju putem interneta.

Nikola Milovančević

Diplomirani pravnik fokusiran na sudsku praksu u oblasti IKT. Nosilac sertifikata „Specifičnosti veštačenja u oblasti informacionih tehnologija“. Zaposlen u Redakciji JP Službeni glasnik, zadužen za vođenje i ažuriranje Pravno-informacionog sistema Republike Srbije.

  • linkedin