Elektronske komunikacije: razvoj regulatornog okvira EU

Elektronske komunikacije: razvoj regulatornog okvira EU

Od regulacije telekomunikacija do regulacije elektronskih komunikacija

Od samih početaka razvoja elektronskih komunikacija, a s obzirom na njihovu specifičnu prirodu, evidentna je povezanost razvoja tehnologije, ekonomskog razvoja i razvoja pravne regulative.

U skladu sa tim, može se reći i da je razvoj regulatornog okvira Evropske Unije (u daljem tekstu: EU) za elektronske komunikacije od samog početka dosledno pratio razvoj informaciono-komunikacione tehnologije, kao i da je bio jedan od značajnih faktora ekonomskog razvoj država članica EU i same EU.

Imajući u vidu specifičnu povezanost ova tri elementa, tj. njihovu međusobnu zavisnost i preplitanje, jedinstven je stav da je regulisanje tržišta elektronskih komunikacija u EU od izuzetnog značaja, te da takva regulativa predstavlja jedan od važnih instrumenata u ostvarivanju ciljeva izgradnje jedinstvenog ekonomskog tržišta EU i opšte dobrobiti društva.

Od nacionalnih monopola do liberalizacije tržišta

Pojavom telegrafa, odnosno telefona, došlo je i do potrebe da se te nove tehnološke pojave regulišu, i upravo ti momenti predstavljaju začetak pravne regulacije telekomunikacija.

Kao jedna od najznačajnijih karakteristika perioda koji tada počinje i traje sve do osamdesetih godina 20. veka, je da je praktično u svim državama, pa i sadašnjim državama članicama EU, postojao pružalac telekomunikacionih usluga, po pravilu u državnom vlasništvu, koji je imao monopol i to kako na tržištu telekomunikacione infrastrukture, tako i na tržištu pružanja telekomunikacionih usluga.

Verovatno jedan on najvažnijih razloga za postojanje takvih državnih monopola leži u činjenici da je pružanje telekomunikacionih usluga bilo uslovljeno posedovanjem veoma složene telekomunikacione infrastrukture, a da je posedovanje takve infrastrukture bilo pak uslovljeno značajnim investicijama koje je samo država, posredno ili neposredno, mogla da realizuje. Osim toga, od samih početaka, oblast telekomunikacija je bila i značajan izvor prihoda za svaku državu, te su se one nerado odricale svog monopolskog položaja, pokušavajući da ga na sve načine i dodatno utvrde.

Međutim, početkom osamdesetih godina 20. veka, dolazi do pojave novih tehnologija i potrebe za njihovim daljim razvojem. Može se reći da upravo u tom periodu postaje jasno da ”uspavani” nacionalni telekomunikacioni operatori, koji su kao po pravilu pružali i poštanske usluge, ne mogu da budu nosioci daljeg razvoja.

Ovakvi nacionalni ”odlikaši”, uljuljkani u blagodetima koje monopolski položaj pruža, nisu bili motivisani, a često nisu imali ni kapaciteta, za rad na tehnološkim inovacijama, odnosno za velike investicije u nove tehnologije.

Uz to, treba istaći da su takvi nacionalni telekomunikacioni monopolisti, kao po pravilu svoje usluge i infrastrukturu bazirali pre svega na proizvodima domaćih, nacionalnih industrija, za šta nije uvek bilo racionalnog opravdanja, imajući u vidu da su ti proizvodi često bili lošijeg kvaliteta, više cene, pa i bazirani na zastarelim tehnologijama u odnosu na one koje su proizvodili neki inostrani proizvođači. Sve prethodno je sprečavalo povećanje efikasnosti, razvoj tehnologije, smanjenje cena i povećanje kvaliteta usluga, a samim tim dalji napredak i razvoj unutrašnjeg tržišta.

Sa druge strane, postojanje ovakvih nacionalnih telekomunikacionih kompanija, kojima je država davala privilegije i ekskluzivna prava na izgradnju, odnosno posedovanje telekomunikacione infrastrukture i pružanje telekomunikacionih usluga, bilo je protivno i odredbama osnivačkih ugovora Evropske Zajednice čiji je cilj bio uspostavljanje konkurencije i otvorenog, jedinstvenog tržišta.

Liberalizacija tržišta i harmonizacija regulative na nivou EU

Imajući sve prethodno u vidu, kao i pozitivan primer SAD, krajem osamdesetih i početkom devedesetih godina 20. veka, na nivou EU je, nizom različitih aktivnosti, započet proces redefinisanja politike telekomunikacija, sa ciljem liberalizacije tržišta telekomunikacija i harmonizacije propisa koji to tržište uređuju. Ovaj proces je početkom devedesetih godina 20. veka rezultirao donšenjem serije direktiva, među kojima su najznačajnije:

Donošenje i implementacija gore navedenog regulatornog okvira, poznatog i kao ”Regulatorni paket“ iz 1998. godine, rezultiralo je potpunom liberalizacijom i stvaranjem konkurentnog tržišta telekomunikacija unutar EU.

Naime, zaključno sa 1. januarom 1998. godine, odnosno u odnosu na Grčku, Irsku i Portugal zaključno sa 1. januarom 2000. godine, sve države članice EU morale su da implementiraju novi regulatorni okvir i izvrše liberalizaciju tržišta telekomunikacija, što je i učinjeno. To je dovelo do povećanja konkurentnosti na tržištu, odnosno do povećanja broja operatora, kao i do uvođenja novih usluga, povećanja njihovog kvaliteta i smanjenja cena.

Sava Pavlović

Advokatski pripravnik u advokatskoj kancelariji Živković Samardžić, sa praksom u oblastima prava telekomunikacija, medijskog prava, prava oglašavanja i prava konkurencije.